20 jaar Museumwerf Vreeswijk

REGIO  > Op 19 mei 2026 bestond de Museumwerf 20 jaar. Dat werd gevierd met een intern feestje. Dat de Museumwerf twee decennia terug werd opgericht, mag best een wonder heten.

Het waren economisch ongunstige tijden. Scheepswerf & Machinefabriek Gebroeders Van Zutphen in Vreeswijk was eind vorige eeuw failliet gegaan. Het uitgebreide plan van Jan Smallenburg voor een binnenvaartmuseum met een werkende werf voor historische schepen op deze locatie, was stilletjes in een la verdwenen en het oude werfterrein maakte plaats voor huizen. Op dat moment was Scheepswerf & Machinefabriek Gebroeders Buitenweg, de concullega van een paar honderd meter verderop aan de Wierselaan, nog een goedlopend familiebedrijf. Maar door beperkende regels, opgelegd vanwege oprukkende woningbouw in de Nieuwegeinse Vinex-gemeente, was ook deze werf al gauw ten dode opgeschreven.

Behoud cultureel erfgoed

Rond de eeuwwisseling kocht de gemeente de firma Buitenweg uit met het plan om ook op dit werfterrein woningen te realiseren. Maar daarmee zouden de laatste tastbare herinneringen aan de rijke Vreeswijkse scheepvaartindustrie definitief verdwijnen. Voor velen was dit onverteerbaar. Of het idee van Smallenburg alsnog werd afgestoft, is niet bekend. Maar na een flinke lobby werd besloten tot een onderzoek naar de haalbaarheid van een binnenvaartmuseum met een regionale uitstraling op het terrein van Buitenweg. De uitkomst bleek positief.

Museumwerfvrijwilliger van het eerste uur, Volkert Münzebrock was al bij de Museumwerf betrokken toen er nog nauwelijks sprake van was. Als beleidsambtenaar Kunst & Cultuur bij de gemeente Nieuwegein kreeg hij de opdracht om die haalbaarheid van zo’n regionaal binnenvaartmuseum te onderzoeken. Bijgestaan door deskundigen toonde hij die aan waarna de gemeenteraad besloot om ‘ja’ te zeggen tegen de Museumwerf.

Volkert Münzebrock: “Het is heel bijzonder dat in een tijd waarin de gemeente moest bezuinigingen, geld werd vrijgemaakt voor de oprichting van de Museumwerf. Het zegt wel iets over het belang dat Nieuwegein hechtte aan het behoud van dit cultureel erfgoed.” De oprichting viel vrijwel samen met Münzebrocks pensionering. Daardoor had hij tijd om als hoofd van het museum en coördinator van de vrijwilligers mee te werken aan de invulling van de Museumwerf waarvoor hij nog steeds actief is.

Een andere Museumwerfer die dit proces ook vanaf het begin meemaakte, maar dan vanuit een andere hoek, is Ton van der Heijden. Hij was ijzerwerker/lasser bij de firma Buitenweg. Samen met zijn maat, lasser Hans Monrooij († 2013) bleef hij de werf trouw nadat het bedrijf was gestopt. Zij zorgden elke dag voor het verlaten machinepark en voorkwamen dat spullen ‘pootjes’ kregen. Zij bezochten elke raadsvergadering waar het project Binnenvaartmuseum op de agenda stond. Intussen bleven klanten komen, want onderhoud aan schepen is een terugkerende zaak. Het gebruik van de helling door historische schepen werd oogluikend toegestaan. Snel na de oprichting van de Museumwerf kwamen Ton en Hans in vaste dienst als de man-op-kantoor en de man-op-de-werkvloer. Na zijn pensionering keerde Ton als ijzerwerker terug op de werkvloer waar hij nog steeds werkzaam is.

Reünie

Eigenlijk bestaat de Museumwerf langer dan 20 jaar, want het besluit tot haar oprichting werd in 2002 genomen. Het duurde wel paar jaar voordat er sprake was van een volwaardig museum. De officiële opening vond daarom vier jaar later op 19 mei 2006 plaats.

De viering van het 20-jarig bestaan mocht dan wel bescheiden zijn, het was een gezellige bijeenkomst die veel weg had van een reünie waarbij vele herinneringen werden opgehaald. Naast de huidige Nieuwegeinse cultuurwethouder John van Engelen kwam ook een aantal oudgedienden, bekend uit de politiek, zoals oud-Museumwerfvoorzitter Cees van den Oosten (was raadslid en wethouder in Maarssen, gedeputeerde van de provincie Utrecht en lid van de Eerste Kamer (2003-2007)) en oud-Museumwerfdirecteur André van Schie (was raadslid gemeente Utrecht, is nu gedeputeerde van de provincie Utrecht).

Maatschappelijk belang

In die ruíme twintig jaar is onnoemelijk veel werk verzet. Museum en organisatie moesten zowat van de grond af aan worden opgebouwd. De Museumwerf staat inmiddels op de kaart.

Naast de vaste en tijdelijke exposities en de werkende scheepswerf telt de Museumwerf nu ook andere afdelingen en activiteiten zoals: een historische haven met monumentale schepen, een Theehuys met een gezellig binnen- en buitenterras, een rondvaartbedrijf met tochten over de eeuwenoude Nieuwegeinse waterwegen, de Trekzakacademie en cursussen traditioneel zeil-maken en touwknopen. Daarnaast telt de familie van de Museumwerf meer leden door de ruimtes die beschikbaar zijn gesteld aan de buurtbus, de reddingsbrigade, het burgerinitiatief Warm Vreeswijk en voor exposities van leden van Kunstgein. Ook staat de Museumwerf open voor schoolprojecten, maatschappelijke stages en (re)integratieprojecten. En natuurlijk wordt er nauw samengewerkt met de Historische Kring Nieuwegein/Museum Warsenhoeck, Fort Vreeswijk, diverse andere Nieuwegeinse organisaties en de gemeente.

Het resultaat vervult huidig directeur Jack Grondel met trots. “Zo zijn we niet alleen een mooi museum voor de oude binnenvaart, maar hebben we ook een grotere maatschappelijke betekenis gekregen. De Museumwerf is niet meer weg te denken uit Nieuwegein.”

Veranderingen

Jack Grondel: “Desondanks staan er nog wel wat wensen op ons lijstje. We willen vernieuwen en verbeteren. De Museumwerf staat daarom aan de vooravond van grote veranderingen. Dat staat te lezen op onze site onder Onze Missie en Visie.” Jack Grondel benadrukt dat veel dank uitgaat naar de talloze vrijwilligers. “Zonder hun inzet bestaat het museum simpelweg niet.”

Voor de Museumwerf en die vrijwilligers breken spannende tijden aan. Wie weet wat er bij het volgende jubileum aan ontwikkelingen te melden valt.