Snelle groei, minder werkenden: “Utrecht staat voor dubbele uitdaging

REGIO > De bevolking van de provincie Utrecht groeit tot 2050 met vijftien procent naar in totaal 1,62 miljoen inwoners. Die bevolkingsgroei ligt zes procent hoger dan het Nederlands gemiddelde en concentreert zich grotendeels in en rond de stad Utrecht. Tegelijk vergrijst de bevolking fors - met name buiten de gemeente Utrecht - en daalt het aantal werkenden verder. Personeelstekorten in de bouw, techniek, zorg, onderwijs en kinderopvang zullen daardoor de komende jaren nog sterker oplopen. 

Dat blijkt uit de Staat van Utrecht, de jaarlijkse rapportage van de provincie Utrecht die vandaag is gepubliceerd en dit jaar volledig in het teken staat van demografie. De special brengt in kaart hoe de bevolking zich de komende decennia ontwikkelt en wat dat betekent voor welzijn, samenleven, economie en duurzaamheid. Het rapport en de website de Staat van Utrecht geven overheden en maatschappelijke organisaties een schat aan informatie voor beleid op allerlei terreinen.

Utrecht staat voor een dubbele uitdaging

Gedeputeerde van de provincie Utrecht, Huib van Essen: “De cijfers laten zien dat Utrecht voor een dubbele uitdaging staat. We groeien sneller dan de rest van Nederland, maar die groei is ongelijk verdeeld en valt samen met vergrijzing en krapte op de arbeidsmarkt. Dat vraagt om gerichte, slimme keuzes: waar bouwen we, hoe houden we voorzieningen op peil en hoe zorgen we dat er voldoende mensen zijn om het werk te doen?”

De verschillen in bevolkingsgroei zijn groot. De stad Utrecht groeit sterk met ruim 120.900 inwoners (+31,3 procent), net als omliggende gemeenten als Bunnik (+18 procent) en Nieuwegein (+16,8 procent). Dat geldt ook voor Renswoude (+21,1 procent). Andere gemeenten groeien niet of nauwelijks, zoals De Ronde Venen (+0,2 procent) en Montfoort (+0,7 procent) en IJsselstein (-0,6 procent). Tegelijkertijd worden huishoudens kleiner: de stad Utrecht bestaat nu al voor 52 procent uit eenpersoonshuishoudens. Dit aandeel zal naar verwachting verder stijgen. Dit vergroot de druk op de woningmarkt en vraagt om andere en kleinere huizen en maatwerk per gemeente.

Vergrijzing en migratie

De vergrijzing zet verder door en heeft in sommige delen van de provincie forse impact. De levensverwachting stijgt naar gemiddeld 87,2 jaar in 2040. Het jaar 2025 was een kantelpunt: er zijn sindsdien voor het eerst meer 65-plussers dan jongeren onder de 20. De zogenoemde grijze druk is in hele provincie Utrecht gemiddeld 31 procent, maar verschilt sterk tussen bijvoorbeeld de stad Utrecht (16,2 procent) en gemeenten als Utrechtse Heuvelrug (49,1 procent) en De Bilt (47,7 procent). Toch is dat beperkt vergeleken met krimpregio’s in Nederland. De bevolkingsgroei wordt grotendeels veroorzaakt door verschillende soorten migratie: arbeids-, studie-, gezins- en asielmigranten. De stad Utrecht is een uitzondering, omdat het als een van de weinige gemeenten een relatief jonge bevolking heeft met een relatief hoog geboortecijfers.

Arbeidsmarkt 

De vergrijzing werkt door op de arbeidsmarkt. Het aandeel werkenden in Nederland daalt van 59 procent in 2023 naar 54 procent in 2050, terwijl de vraag naar personeel in de zorg, onderwijs en techniek juist stijgt. Deze trend is ook te zien in de provincie Utrecht. Migratie kan de gevolgen van vergrijzing, zoals personeelstekorten, slechts beperkt opvangen. Het rapport benadrukt daarom dat arbeidsproductiviteit omhoog moet. Niet door meer uren te werken, maar slimmer. Daarvoor is meer inzet nodig op scholing en innovatie. Tegelijk stijgt door vergrijzing de zorgvraag. Onder meer doordat het aantal mensen met dementie in de provincie stijgt van 19.000 in 2020 naar 47.000 in 2050, terwijl het aantal mantelzorgers daalt. Dit verhoogt de druk op professionele zorg extra. 

Staat van Utrecht online

Het volledige rapport is vanaf vandaag online te vinden op www.staatvanutrecht.nlexterne link. Het rapport is gebaseerd op de recente publicatie van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050 en data van planbureaus en kenniscentra. Deze zijn doorvertaald naar de provincie Utrecht om de provincie, gemeenten en maatschappelijke organisaties beter inzicht te geven in de gevolgen van demografische ontwikkelingen.