Hitte meten om Utrecht te verkoelen met project Urban ReLeaf,

REGIO > Afgelopen twee zomers kon je ze spotten in Utrechtse wijken: ruim honderd Utrechters uit Kanaleneiland, Rivierenwijk, Ondiep en Zuilen met een sensor aan hun tas. Deze inwoners waren op pad om de temperatuur en de luchtvochtigheid te meten in hun buurt. Inian Moorthy leidt samen met Gerid Hager Urban ReLeaf, een Europees onderzoeksproject, waarin we onderzoeken hoe inwoners en overheden beter kunnen samenwerken aan een groene stad.   

We betrekken inwoners actief bij het verzamelen van data  over de temperatuur in Europese steden. Het is bedoeling dat we met de informatie Europese steden groener, koeler en klimaatbestendiger te maken. De provincie gebruikt deze pilot vooral om kennis op te doen over hoe je succesvol met inwoners samenwerkt aan een omgeving waar je goed en gezond kan blijven wonen, werken en recreëren. 

Groene Buurt, Koele Buurt

Projectleider Inian is blij met de inzet van de Utrechters: “Let’s do this together! Officieel meet alleen het KNMI in De Bilt de temperatuur in de provincie Utrecht. Dus we vroegen de inwoners: waarom meten jullie het niet zelf, precies daar waar je woont?” In zes Europese pionierssteden trokken honderden inwoners de wijken in om data te verzamelen, in Utrecht onder de naam ‘Groene Buurt, Koele Buurt’. Actie is ook hard nodig, want het wordt steeds warmer in Europa. Ook in de provincie Utrecht sneuvelde deze zomer weer een hitterecord, met 36,8 ºC in De Bilt op de heetste junidag ooit. Vooral in de steden is het dan afzien en juist daar wonen steeds meer mensen.  

Hoe warm wordt jouw straat? 

Goed beleid maken om groene, koele plekken te creëren was eerder lastig, omdat er nog weinig meetgegevens waren èn niet in beeld was hoe mensen op verschillende plekken de hitte ervaren. Inian: “Elke buurt heeft hotspots en coolspots. Hoe ervaar je hitte als je langs de slootkant wandelt? En hoe warm voelt het in jouw straat? Inwoners weten dat beter dan elke officiële meting en door tienduizenden metingen hebben we nu in kaart waar inwoners het in de stad heel heet vinden. Bomen, parken en groene daken geven daar veel verkoeling, want groen geeft schaduw, koelt de lucht en zorgt ook nog eens voor schonere lucht.”

Elke buurt heeft hotspots en coolspots. Hoe ervaar je hitte als je langs de slootkant wandelt? En hoe warm voelt het in jouw straat?

Snakken naar verkoeling 

De provincie Utrecht gaat samen met de gemeente Utrecht aan de slag om groene plekken te maken, precies daar waar inwoners naar verkoeling snakken. Om nog meer inwoners bij het project te betrekken trokken kunstenaars Aniek Karina en haar collega’s Sebastiaan Buwalda en Martijn Aerts in het voorjaar van 2026 met een rollende koelbox, verf en stoffen doeken door de wijken en tekenden ze na afloop van alle metingen de verhalen achter de cijfers op.  

Opgesloten in koelcel 

Ze nodigden bewoners uit om hun hitte- en koelteverhalen te vertellen en te schilderen aan de hand van vragen als: ‘Wanneer smolt jij weg, terwijl je aan het werk was? Bij welke temperatuur draag jij een korte broek?’ Aniek: “We hoorden de leukste verhalen. Van ‘Mijn koelste ervaring was toen ik opgesloten zat in de koelcel van de slager.’ tot ‘Mijn warmste herinnering was dat ik me rot zweette winkelend in de stad met 40 graden.’ 

Een groene gemeenschap 

Aniek: “Kunst is een middel om verhalen te verzamelen van mensen die normaal niet gehoord worden en met beelden zorg je dat je de hitte of kou echt voelt. Daarom verspreiden wij de verhalen en proberen de groep die zich inzet voor vergroening groter te maken. Dat lukt goed, want het onderwerp leeft enorm. Mensen voelen aan den lijve hoe heet het wordt en zijn bereid tot actie. Het is daarom veel meer dan verhalen delen, het gaat om een groene gemeenschap maken. Inwoners zitten samen in appgroepen, delen kennis, spitten samen tuintjes om en maken meer groene plekjes in hun wijk.”  

Kunst is een middel om verhalen te verzamelen van mensen die normaal niet gehoord worden en met beelden zorg je dat je de hitte of kou echt voelt.

Expositie als slotstuk 

In de expositie DATAdragers in de bieb in de binnenstad van Utrecht kwam in juli 2026 als slotactie alles samen: de metingen, tekeningen en verhalen van Utrechters. T-shirts en doeken hingen aan waslijnen met erop allerlei beelden, zoals een knalrode man die in veertig graden buiten op zijn stoel een krantje leest.

Snelle veranderingen door samenwerking met inwoners 

Inian: “We hebben snelle veranderingen nodig. Vertrouwen is heel belangrijk in deze transitie en door samenwerking met inwoners groeit dat. Niemand hoeft meer overtuigd te worden, iedereen voelt het klimaatprobleem aan den lijve en dat geeft ons momentum. Door samen met inwoners data te verzamelen kun je op basis van feiten in gesprek gaan over wat wel en niet kan en dan samen de stad vergroenen. Die krachtige samenwerking tussen overheden, inwoners, wetenschappers en organisaties kan het verschil gaan maken.”  

Steden vol parken 

Inian: “De provincie Utrecht is hierbij belangrijk, want zij brengt partijen bij elkaar en deelt de geleerde lessen met gemeenten. Ik vind het prachtig om deze samenwerkingen te zien ontstaan. Over tien jaar hoop ik op steden vol parken met schone, frisse lucht en veel fijne groene plekken om koel en prettig te vertoeven. Precies daar waar de inwoners zelf om vragen!”

Zelf meedoen? 

Wil weten wat je zelf kan doen om je huis én buurt koel te houden? Bekijk de praktische tips van de Natuur en Milieufederatie en de Toolkit Hittestress. En wil je meedoen om je eigen buurt gezonder en klimaatbestendiger te maken? Meld je aan op SamenMetenUtrecht.nl