Bijzonder schip bij Museumwerf Vreeswijk – een Baquet de Charleroi

Door Cisca de Ruiter, Museumwerf Vreeswijk

REGIO > Op de helling bij Museumwerf Vreeswijk ligt sinds kort een intrigerend schip. Ze is relatief lang, recht, smal en hoog. Ze heeft wel iets weg van een koekblik: rechtlijnig en een beetje hoekig. De sterk afgeplatte kop en de kont, met een kort roer, hebben iets aandoenlijks scheeps. Is het schip nou mooi of juist niet? Eigenlijk is ze mooi van lelijkheid.

Toch is het een grote eer voor de Museumwerf dit schip, Dumas genaamd, te mogen ontvangen. Het is een Baquet van Charleroi. Een zeldzaamheid! Vijf of zes exemplaren bestaan er nog van de meer dan duizend die er ooit zijn gebouwd. Daarvan is de Dumas de enige in Nederland én de enige die nog drijft!

Geschiedenis

De Dumas heeft een Belgisch verhaal met een Nederlands randje. Waterbouwkundig ingenieur Jean Baptiste Vifquain (* 1789-†1854) ontwierp het Kanaal van Charleroi (1832) voor het transport van steenkolen en ontwierp daarvoor ook de baquet. De baquet - Frans voor bak of bakje - werd ook wel bakeetje, bakske, bakske van Vifquain of Sabot (klomp) de Charleroi genoemd. Ze waren maximaal 19.50m. lang en 2.60 breed. Met het roer plat tegen de kont pasten ze precies in de sluizen. Geladen staken ze 1.90m. diep. Vaak schuurden ze dan over de bodem.

Baquets werden voortgetrokken door mens of dier, door tractoren of locomotieven of waren zelf gemotoriseerd. Ze hadden ook wel een zeiltuig. Als een van de weinigen was de Dumas voorzien van een motor. Daarop was onder het voorschip een trekschroef aangesloten. Dit was bijzonder handig op het ondiepe kanaal omdat daarbij water tussen het vlak en de kanaalbodem werd gestuwd waarbij het schip als het ware werd opgetild.

Hoewel baquets voor het Kanaal van Charleroi zijn gebouwd, voeren ze ook over de Rupel en de Schelde, door België, Frankrijk en Nederland. Aanvankelijk waren baquets van hout. Vanaf 1874 werden ze in ijzer uitgevoerd. Baquets hadden een groot nadeel. In ongeladen toestand waren ze nogal topzwaar waardoor ze omkukelden bij wind of flinke golfslag. Door twee schepen aan elkaar te koppelen, waarbij de touwen er zelfs onderdoor werden gehaald, werd dit voorkomen. Baquets waren actief tot de Tweede Wereldoorlog.

Passie en volharding

De Dumas werd in 1918 gebouwd bij scheepswerf Berger de Landsheer in het Belgische Halle, als een van de laatste van haar soort. Oorspronkelijk heette ze Amsterdam, maar werd vanaf 1920 Dumas genoemd. Haar werkzame bestaan eindigde in 1942. Ze ging verder als woonboot. In 1982 lag de baquet in de Zuid-Willemsvaart aan het Jaagpad West in Maastricht. Ze was zwaar verwaarloosd en rijp voor de sloop. Daar vonden het schip en de bijna dakloos geworden Carlien Adriaens elkaar. Naast potentiële woonruimte zag Carlien de bijzondere historische waarde van de baquet, waarop ze het kocht. Vol passie en volharding zette ze alles op alles om dit Belgische, nautische en industriële erfgoed veilig te stellen en bewoonbaar te maken.

Eind goed, al goed? Zo zit het helaas niet in elkaar. Door tegenwerking van de overheid, lag het werk tien jaar stil en woonde Carlien noodgedwongen ernaast in een kipcaravan. Het schip bleek ook nog slechter dan gedacht. Het moest een nieuw vlak en een nieuw dak. Uiteindelijk beheerste het opknapproject haar leven en kostte het Carliens gezondheid. Vorig jaar overleed ze, 75 jaar oud.

Stichting

De Dumas en het interieur zijn als een verstild monument. Carliens spullen staan er nog. Er is weinig luxe aan boord. De woning die zij voor zichzelf had gecreëerd is klein en eenvoudig. Het is er smal en donker en beslaat hooguit de helft van de ruimte. Het maakt je stil, stil van verwondering, ontzag, maar ook van het besef dat Carlien tot het uiterste is gegaan om dit schip te behouden. We hebben veel aan haar te danken. Ze hielp het schip meer dan 40 jaar verder door de tijd. Zonder haar was de Dumas al lang opgegaan in het oude ijzer.

Vlak voor haar overlijden bracht Carlien de Dumas onder in de Carlien Adriaens-stichting met het doel het schip als Varend Monument te behouden en in te zetten om jongeren in Nederland en België kennis te laten maken met nautisch erfgoed. Aan het bestuur van deze stichting is het de niet-geringe taak om het schip te behouden, geschikt te maken voor haar nieuwe functie en een plek ervoor te vinden. Het bestuur kan daarbij best wat hulp gebruiken.

Bij de Museumwerf hopen we nog een tijdje van de toch wel wonderschone Dumas te mogen genieten en stil te staan bij Carliens nalatenschap. Kom gerust kijken. Museumwerf Vreeswijk vindt u aan de Wierselaan 113 in Nieuwegein.

Met dank aan: Han Visser (secretaris Carlien Adriaens-stichting) en George Snijder